Pienza, İtaliya,Piazza Pio II

Toskaninin bir təpəsində ucalan Pienza əvvəlcə Korsiqnano adlanırdı. Papa II Pius öz məmləkətini çox sevirdi və onu “ideal şəhər” haqqında nəzəriyyələrinin konkret təsvirinə çevirmək istəyirdi. Bu məqsədlə o, memar Bernardo Rossellinonu memar kimi işə götürdü və özü də şəhərin planlaşdırılmasında birbaşa iştirak etdi. Albertin yazılarından təsirlənən Pius mərkəzi bir meydan ətrafında vahid və özünü təmin edən bir şəhər qurmağı arzulayırdı. 1462-ci ildə vəfat edərkən, onun adını almış şəhər eskizi yalnız 40 tamamlanmış binası ilə dayandırıldı. Bu “ideal şəhərin” mərkəzində Bernardo Rossellino postklassik dövrdə şəhər yenilənməsinin ilk cəhdlərindən birini əks etdirən bir trapezoid meydanı qurmağı bacarmış oldu.

Məkan böyük deyil, ancaq forması və səkisinin dizaynı sayəsində böyük məkan illüziyası yaradır. Bütünlükdə əhəmiyyətli binalarla həmsərhəd olan bir mənzərə təsiri bağışlayır. Palazzo Veskovile meydanın şərq tərəfində yerləşir. Qarşı tərəfdə Papal Sarayı dayanır. Bələdiyyə binası şimalda Rossellino tərəfindən seçilmiş Florentin tipli bir qülləyə uzanır. Digər iki bina şəhər bələdiyyəsinin yanındakı şimal tərəfi tamamlayır. Meydanda bu böyük meydanı aşırmamaq üçün trapezoidin kiçik tərəfi boyunca tikilmiş Kafedralin fasadı üstünlük təşkil edir, çünki Papa monumental, ölçülərdən ibarət şəhər deyil, insanlar üçün bir məkan qurmaq istəyirdi. Hər şey diqqətlə hesablanır, kilsənin tikilməsində hətta günəşin hərəkətlərini də nəzərə alınmışdı. Təbii işıqdan yuyulan Avstriya Kilsələrindən ilham alan Papa, bu kilsənin ənənəvi şərq-qərb nizamına iltifat edilməməsini, günəşin cənub pəncərələrindən süzülməsini təmin edəcək şəkildə inşa edilməsini istəyirdi. Kilsə sönmüş vulkan olan Amiata Dağının zirvəsində dayanır. Onun zirvəsi meydandan görünməsə də, kilsənin cənub pəncərələrindən görünür. Bu, qavrayışın maraqlı bir şəkildə tərsinə dönməsinə səbəb olur: kilsənin daxili hissəsi mənzərəyə açılan geniş məkan hissini yaradır, belə ki, meydan ətrafına az giriş imkanı açır, bunun əvəzində isə daxili məkan hissini yaradır. Kafedralin digər tərəfindəki, meydandakı iki dar açıq sahə bir şəhərin içərisindəki kənd mənzərələrinə vizual girişin ən erkən İntibah dövrü nümunələridir. Bu şəkildə ənənəvi orta əsr meydanlarından ayrılır. Mənzərəni görmək üçün meydanın ən son ucuna gəlmək lazımdır.

Meydanda bir binanın fasadındakı müxtəlif detallar digər fasadda yenidən görünür; bu fasadların düzbucaqlı forması pəncərələrin formalarını ölçülü şəkildə düzəldir. Papa Sarayının yuxarı mərtəbəsindəki pəncərələr Rossellinonun ixtiraları olmaqla, Roma xaçının və Tuskan gül pəncərəsinin birləşməsidir. Xaç Palazzo Veskovilenin pəncərələrindəki bir detal olaraq yenidən görünür və gül pəncərəsi isə Şəhər Bələdiyyəsinin pəncərələrində yenidən görünür. Üçlük olaraq qruplaşdırılmış arakəsmələr və dairəvi detallar hər binanın fasadında ard-arda görünür. Travertin şəbəkəsi və qırmızı kərpic səki kilsənin fasadındakı bir sıra seksiyaları əks etdirir və meydan boyunca yerləşən bütün binaların sütunları, qapıları və künclərini nizama salır. Meydan boyunca yerləşən binaların hamısında bu müşahidə olunur. Meydanın mərkəzində bir travertin dairəsi var və dairə ilə kilsənin qapısı arasındakı məsafə kilsənin təməli və onun fasadında tipik yuvarlaq bir pəncərə olan occhio arasındakı məsafəyə bərabərdir. Meydan 3, 5 və 9 rəqəmlərinə əsaslanan həndəsi hesablamaya əsaslandığı üçün bu yeganə “təsadüf” deyildir. Üstəlik, 2000-ci illərin əvvəllərində Kafedralın kölgəsinin, müəyyən anlarda, özəlliklə günəş bərabərləşməsindən 11 gün sonra səki şəbəkəsi ilə mükəmməl uyğunlaşması aşkarlanmışdır. XV əsrin əvvəllərində bugünkü təqvim ilə astronomik təqvim arasında 11 günlük fərqin olduğu bilinirdi. Pasxa günəş bərabərliyənə əsasən hesablandığı üçün təqvimin reformasiyası Katolik Kilsəsi daxilində olduqca mübahisə yaradırdı. Kilsə kölgəsinin şəbəkəsi ilə nizamlanmasını müşahidə edən Pieper, meydanın əvvəlcə bu bərabərliyi nümayiş etdirmək üçün olduğuna inanırdı. Beləliklə, tikinti başlamışdı, ancaq bu bərabərliyin dəqiq günə uyğun gəlməsinin baş verməsi üçün layihə dəyişdirildi. Dəyişiklik qərarı verildikdə meydan binalarında artıq tikinti işləri aparılmaqda idi. Səki şəbəkəsinin yenidən çəkilməsi binaların detallarında uyğunsuzluqlara səbəb olmasın deyə, Kafedralın damının qaldırılması ilə bunun həll yolu tapıldı. Bu onunla təsdiqlənir ki, kilsənın fasadında Albert nisbətlərinə riayət edilməmişdi. Bu yenidənqurma, eləcə də, Kafedral kölgəsinin səki üzərindəki rəsmlərlə uyğunlaşdırılması hekayəsinin təfərrüatlarının Papanın son dərəcə təfərrüatlı gündəliyində niyə yer almaması hələ də sirr olaraq qalır.

Marostica, İtaliya, Piazza Castello

Hər il, sentyabrın ikinci həftəsində, Marostica şahmat oyununa ev sahibliyi edir. Lakin bu oyunda taxta heykəlciklərin rolunu canlı insanlar oynayırlar və bu kiçik orta əsr şəhərciyinin meydanı bu məqsəd üçün xüsusilə hazırlanmış səkisi ilə şahmat taxtası rolunu oynayır. Bu səbəbdən Maroustica Piazza Castello həm də Piazza degli Scacchi adlandırılır. Hekayəsi orta əsrlərə gedir, belə ki, iki gənc zadəgan, Rinaldo D’Angarano və Vieri da Vallanora, yerli Lordun qızı Lionoraya aşiq olurlar. Dövrün adətlərinə görə qızın taleyini duel həll edə bilər. Lakin atası onları bir-birinə düşmən etməmək və qan tökülməsini istəmədiyi üçün dueli qadağan edir və əvəzində şahmat oyunu təklif edir. Qalib gələn Lionoranın əri olacaqdı. Uduzan itirməyəcəkdi, əksinə kiçik qızı Oldradanı qazanacaqdı. Əlbətdə ki, bu hekayənin tarixi həqiqətdə heç bir əsası yoxdur. Bu xarakterlərdən heç biri mövcud olmamış və orta əsrlərdə Marostica adı altında şahmat oyunları keçirilməmişdir, çünki yerli Venesiya ləhcəsində bu söz Maròstega olaraq adlanırdı. Mario Mirko Vucetich adlı Dalmatia yazıçısı və memarı isə tam hekayəni İkinci Dünya Müharibəsindən sonra yaratdı. Bundan sonra yerli bir şahmat klubu hekayəni gerçək olaraq görməyi və bir ildən bir İtaliyanın şimalındakı kiçik Marostica qəsəbəsində, əsl orta əsr mənşəli bu möhtəşəm meydanda canlı insanlarla şahmat parçaları olaraq bir yarışma təşkil etməyi məqsədəuyğun saydı.

Todi, İtaliya, Piazza del Popolo, Piazza Garibaldi

Todi üç cərgə istehkam bölgəsinə malikdir. Onların ardınca şəhərin içərisinə doğru getsəniz meydana qalxa və orta əsrlərə aid Roma və Etrusk divarlarını keçərək tarixə enə bilərsiniz. Meydan onun kənarında yer alan Kafedral və bəzi dik ləpirlər kimi keçmiş Roma forumunun yerində, Yupiter üçün nəzədə tutulmuş məbədinin yerində yerləşir. Ağır izdihamlı binaların üstünlük təşkil etdiyi qapalı bir məkan olan Todidəki Piazza del Popolo meydanı istehkamları ilə güclü bir müdafiə hissi verir. Tarixi araşdırmalarda əsasən orta əsr meydanının ən inandırıcı nümunəsi kimi göstərilir. Əlbətdə gözəl və təsiredicidir. Qonşu Garibaldi Meydanında, dar bir keçiddən keçmək lazım gəlir ki, bu da şəhərin quruluşu üçün gözlənilməz bir sürpriz təqdim edir. Burada isə tam əksinə, Umbriya təpələrinə tamamilə açıq olan bir tərəf yerləşir.