Kroměříž, Çexiya Respublikası, Velké náměstí

Kroměříž şəhərinin adına ilk dəfə 1110-cu ildə rast gəlinmişdir. Böyük bir meydanı vardır. Meydanın mərkəz nöqtəsi vəba epidemiyasının sonunu qeyd etmək üçün 1680-ci ildə qurulmuş barok stillii sütunudur. Yanında şəhərin su təchizatı sisteminin bir hissəsi olan, lakin bir neçə dəfə dəyişən 1665-ci ilə aid bir çeşmə vardır. Bələdiyyə binası və intibah dövrünə aid uzun cərgədə evlər və Art Nouveau fasadları olan evlər meydanı əhatə edir. Ancaq ən təsiredici bina möhtəşəm və görkəmli bağçaları ilə YUNESKO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş Yepiskop Saraydır.

Markt from Naarden, Netherlands

There is nothing spectacular about the Naarden square. It is an irregular, not particularly large space, unfolding around Grote Kerk, a red brick church built in the northern Gothic style of the 15th century, dedicated to St. Vitius before the Protestant Reformation. Nevertheless, this church is among the oldest in the Netherlands, surviving a fire after the Spanish invasion of 1557. In the square, to one side of the church, lies the statue of Comenius, who was born in Naarden. At one corner of the square there is a Renaissance-style city hall, decorated with allegorical human figures. Even if this square is nothing special, as a whole it is spectacular. Markt is the centre of a star-shaped fort, surrounded by a double row of water ditches.

Amersfoort, Niderland, Marktplein de Hof

Şəhər zamanla daim dəyişən sərhəd izlərini saxlayır. Mərkəzin ətrafındakı divarlar XV əsrdə sökülmüş, ancaq gildən hazırlanmış “muurhuizen” adlanan ev divarları hələ də köhnə şəhər sərhədlərini göstərməkdədir. Köhnə şəhər xaricində, onun əsas yollarının üzərində, şəhərətrafı ərazilər inkişaf etmişdir. Vaxt keçdikcə onlar və şəhər arasındakı boşluq dolduruldu, sonradan şəhər magistral yolun kənarlarına doğru genişləndi. Marktplein de Hof meydanı mərkəzdə qaldı.

Šibenik, Xorvatiya, Trg Republike Hrvatske

Dalmasiya sahilindəki şəhərlər arasında Şibenik istisna deyil. Bu yer nə Yunan müstəmləkəsi kimi meydana çıxmış, nə də İlliriyalılar və ya Romalılar tərəfindən əsası qoyulmuşdur, bura bu yerdə məskunlaşan ilk xorvatlar tərəfindən yaranmışdır. Lakin sonrakı tarixi Osmanlıların, Venesiyalıların, Macarıstan Krallarının və Habsburqların gəlişindən təsirlənən digər sahil şəhərlərinin tarixindən heç də fərqli deyil. Ancaq slavyanlar qalada həmişə hakim xalq olaraq qalmışlar. Bir müddət İstro-Rumın icması burada çoxluq təşkil edib. Meydan özəl nüanslara sahibdir və bu günkü Xorvatiyanın ən gözəl meydanı hesab olunur. İki ayrı hissədən ibarətdir: onlardan biri kilsə meydanı, digəri isə, dünyəvi gücün mərkəzi idi, lakin sahilə yaxın olmasına baxmayaraq, heç bir zaman liman olmamışdır. Meydanın önəmli yerləri İntibah tərzli sarayı və xüsusilə YUNESKO siyahısına daxil olan Müqəddəs Yakob Kilsəsidir.

Dubrovnik, Xorvatiya, Trg Luža, Gundulićeva poljana

Dubrovnikin böyük meydanı olan Trg Luza, qalanı qərbdən şərqə kəsərək keçən  Stradun və ya Placa adlanan ən geniş arteriyanın sonunda yerləşir. Kənarının hər biri   qapı və meydan ilə işarələnməklə, qalaya giriş nöqtəsini təmsil edir. Havadan çəkilən fotoşəklindən də aydın göründüyü kimi, quruluşu şəhərin vaxtilə tikilmiş olduğu tərzə uyğundur. On əsr əvvəl, Stradunun hazırkı yolu, bir adada yaranan Yunan-Roma əsilli Ragusa koloniyasını qitədə yaşayan Slavyanların məskunlaşdığı  Dubrva qəsəbəsindən ayıran bir kanal idi. XI əsrdə kanal tıxanır və iki icma birləşir, lakin bir-birilərinə qarşı rəqabət və qarşılıqlı hörmətsizlik heç vaxt bitmir. Sinoykizm prosesinin klassik sxeminə uyğun olaraq, əsas meydan iki icma arasındakı coğrafi təmas nöqtəsində formalaşmışdı. Trg Luza bu şəkildə meydana gəldi və ən vacib tarixi binaların məskənidir: Orlandonun heykəli, Pastorun Sarayı, Sponza Sarayı, Saat Qülləsi, Onufrnin Kiçik Bulağı. Bulağın olduğu küçə Luza meydanını 1667-ci il zəlzələsindən sonra tikilmiş şəhərin ikinci ən vacib meydanı olan Gunduliceva Poljana ilə birləşdirir. Ayrı-ayrılıqda planlaşdırılsalar da, bu iki meydan bir sistem təşkil edir.

Assisi, İtaliya, Piazza del Comune

Into the Square from Cătălin D. Constantin on Vimeo.

Müqəddəs Frensis ilə məşhur olan Assisi yerləşməsi ilə Etruskan yaşayış məntəqələrinin qaydalarına uymayan başqa bir istisnadır. Təpədə deyil, Subasio dağının dik sahilində yerləşir. Göründüyü kimi, Piazza del Comune sadə bir məkandır, lakin bəzi “sirləri” özündə gizlədir. Bir tərəfdən, forması hər hansı bir orta əsr meydanı kimi düzənsizdir və miniatür şəhər formasını təcəssüm etdirir. Bu təsadüfdür, ancaq Müqəddəs Frensis şəhərində dərin simvolikaya malikdir. Digər tərəfdən, xüsusi bir davamlılığa sahibdir, çünki, Roma su depolarının yerində dayanır. Şəhərdə, həmçinin Roma dövrünə aid olan və 1539-cu ildə bir kilsəyə çevrilmiş Minerva Məbədi də vardır ki, onun da arxitektura nisbətləri memarlar və Gyote tərəfindən təqdir edilmişdir. Binalar bu şəkildə planlaşdırılmasa da, hamısı demək olar ki, eyni hündürlüyə malikdir ki, bu da birlik hissini yaradır. Bir istisnası vardır: Minerva məbədinin yanındakı orta əsr qülləsi meydanı şəhərin istənilən nöqtəsindən mərkəz nöqtəsi halına gətirir.

Venesiya, İtaliya, Piazza San Marco

San Marco Meydanı, Venesiya gölündəki ən böyük və ən alçaq adanın kənarında yerləşir və şəhərdəki piazza adlanan yeganə meydandır, digər meydanlarının  hamısı isə campo adlanır. İki ayrı sahədən ibarətdir, lakin onların funksiyası yalnız onları bütöv şəkildə nəzərə aldıqda başa düşülə bilir ki, bu da onları əsl ayrılmaz hala gətirir: meydan özü və molo, yəni bərə vasitəsilə dənizə bağlanan San Marco Meydanı ərazisi. San Marco Meydanının qarşısında yerləşən və Bazilikanın şimal divarı ilə sərhədlənən Dei Leoncini Meydanı meydanın özünün ardı kimi xidmət etmişdir (indi də belədir) və müəyyənyənliyini az hiss etdirir. Adını bir az gec, 1722-ci ildə qırmızı Cottanello mərmərindən düzəldilmiş şir heykəllərinin onun mərkəzinə gətirilməsindən sonra almışdır. İlkin mərkəz nöqtəsi, bugünkü Bazilikanın yerində yeganə bir saray ibadətgahı olduğu dövrdə, Kral Sarayının meydanı və həyət sahəsi kimi fəaliyyət göstərən San Marko meydanıdır. Meydanın özünün sahəsi ətrafı ikiyə bölən bir çayın tıxanmasından sonra 1156-cı ildə görünmüşdür. Meydan yalnız Venesiya bir sıra tarixi dəyişikliklərə uğradıqdan, cəmiyyət yeni psixoloji dəyişilmələrə qədəm qoyduqdan sonra bir Meydan halına gəldi. Bu gün, ehtimal ki, hər il 12 milyondan çox turistin ziyarət etdiyi dünyanın ən çox fotoşəkil çəkilən meydanıdır.

Salonik, Yunanıstan, Plateia Aristotelous

Aristotel Meydanının tarixi 1917-ci ildə şəhərin üçdə ikisini məhv edən yanğınla başlayır. O zamana qədər, əsrlər boyu Osmanlı hakimiyyəti altında qalan Salonik heç bir meydanı olmayan bir şərq şəhəri idi. Üstəlik, yenidənqurma üçün edilən hər bir cəhd çox sıx inşa edilmiş bir ərazinin sökülməsini mümkünsüz edirdi. Lakin, memarların əldə edə bilmədiyi şeyi yanğın həyata keçirdi. Layihə 1918-ci ildə fransız Ernest Hébrard tərəfindən hazırlanmış, lakin yalnız 1950-ci ildə başa çatmışdır.

Herceg Novi, Monteneqro, Trg Herceg Stjepana

Herceg Novi (İtalyan dilində Castelnuovo) adı iddia edildiyi kimi yeni deyil, əksinə olduqca köhnədir, çünki 1382-ci ildə Bosniya Kralı I Stefan tərəfindən bir balıqçılıq kəndi yerində qurulmuş, eyni zamanda bu şəhərin mərkəzi meydanının da adıdır. Türklər 1482-ci ildə şəhəri fəth etdilər və ispanların burada qısa sürən ağalığı da daxil olmaqla, iki əsr ərzində burada qaldılar. Herceg Novi 1687-ci ildə Venesiya, sonra Avstriya-Macarıstan İmperiyası, daha sonra müvəqqəti olaraq Napoleon, Ruslar və Mussolininin hakimiyyəti altında olmuş, bundan sonra isə Yuqoslaviyanın bir hissəsinə çevrilmişdir. Tarixi, hamısı olmasada, öz meydanında əksini tapmışdır. Paradoksal bir meydandır, çünki adi italyan üslubunda tikilmiş, ortada xurma ağacları ilə əhatə olunmuş möhtəşəm bir pravoslav kilsəsi vardir. Qeyri-rəsmi olaraq meydanın adı Belavistadır. Buradan dənizi, eləcə də Osmanlı saat qülləsini, İspan qalasını, Katolik kilsəsinin zəng qülləsini və şəhərin aşağı mənzərəsini görə bilərsiniz.

This image has an empty alt attribute; its file name is 0079.jpg

Český Krumlov, Çexiya Respublikası, Náměstí Svornosti

Náměstí Svornosti, diametri 45 x 60 metr olan kiçik bir meydandır. Gözəl, lakin qeyri-adi, İntibah üslübunda fasadları olan bir sıra evləri qruplaşdırsa da, onun bir Barok üslubunda sütunu vardır ki, bir tərəfindən qədim şəhər meriyası binasının arkalarına bağlanır. İlk tarixi qeydlərinə 13-cü əsr şerində rast gəlinən və Alman dilində Krumau olaraq adlanan şəhər bu əzəmətli qalanın ətrafında inkişaf etmişdir. Şəhər baxımından qala həmişə mərkəzi yer olaraq qaldı, eyni zamanda həm ölçülərinə, həm də Vltava çayının geniş ərazisindəki mövqeyinə görə meydan olaraq ikinci dərəcəli rol oynadı. Buna baxmayaraq, o, nüfuzu bütün dünyada yayılan və belə kiçik bir şəhəri sayəsində çox sayda turist tərəfindən ziyarət edilən və bölgənin sehrli mənzərəsinin bir elementi olan yer olmaqda davam edir.

Elburq, Hollandiya, Bazar Meydanı

Elburq meydanı şəhərin iki əsas prospektinin kəsişməsinin nəticəsidir və şəhərin xəritəsini təmsil edən bu dördtərəflinin nisbətlərini daha kiçik miqyasda əks etdirir. Elburq mükəmməl bir həndəsi mütənasibliyə (“qızıl bölgü” yə əsaslanır) malikdir. Şəhər özünün ilkin formasını 1392-1396-cu illər arasında Orta Əsrlərə xas olan tərzdə formalaşdırmışdır, yəni bütün yollar dördbucaqlının düz geometrik mərkəzində yerləşən meydanın kənarlarını bir-birinə bağlayır.

Leira, Portuqaliya,Praça Francisco Rodrigues Lobo

Meydan Leira cəmiyyətinin sosial və iqtisadi həyatında mühüm rol oynayır, bura  kafe və terraslarla doludur və burada bir çox tədbirlər təşkil edilir. Meydandakı səkilər Portuqaliyanın ən gözəl mənzərələrindən biri hesab olunur. Orta əsrlər dövründə meydanda mövsümi yarmarkalar keçirilirdi.

Plaza Nueva from Bilbao, Spania

This is a square filled with life, bars, shops, taverns, terraces, restaurants. Built between 1821 and 1851 in a neoclassical style and surrounded by identical buildings, with three levels and a colonnade, it is called Plaza Nueva, in contrast to the city’s medieval square, and measures 3400 square meters. The functionalist style of its buildings and the absence of rich decoration reflect the ideas of the Enlightenment, for the square was planned at the end of the 18th century, although its construction began a few decades later. The first architect of the square was Silvestre Pérez. The space gives one the feeling of a giant yet intimate palace salon. Every Sunday, Plaza Nueva hosts a flea market.

Çeske Budeyoviçe, Çexiya Respublikası, Kral II Ottokar Meydanı

Bu Meydan Avropanın ən böyük meydanları sırasındadır və 1256-cı ildə bu şəhərin əsasını qoyan (almanca „Budweis” adlanır) Bohemia Kralı II Ottokarın adını daşıyır. XVI əsrdə tikilmiş Qara Qüllə və Müqəddəs Nikolay Kafedralı şəhərin cənub-şərq küncündə yerləşir. Barok üslublu bələdiyyə binası meydanın əks küncündədir, mərkəzi nöqtə isə çox mürəkkəb bir barok üslubu dekorasiyasına malik olan Samson Fəvvarəsinin yanında yerləşir. 48 gerbli bina, pivə fabriki və duz bazarı meydanı tamamlayır.