Piran, Slovenya, Tartinijev trg

Tanınmış II trillo del diavolo ‘nun yazarı Giuseppe Tartini, Venedik Cumhuriyeti’nin bir parçası olan ve o dönemde Pirano olarak bilinen bu şehirde doğdu. Piran Meydanı onun adıyla anılır ve bestecinin doğduğu ev meydanın yan tarafında bir yerdedir, ancak onun doğduğu dönemde yerler oldukça farklıydı. Tartini Meydanı her zaman bir meydan değildi, ilk zamanlarda şehir surlarının dışında bulunan Adriyatik sularında balık tutan tekneler ve gemiler için bir rıhtım idi. Daha sonra boğazlar, saraylar ve idari rolleri olan güzel binalar ile sınırlanmaya başlar. Yer önem kazandıkça, yetkililer 1894’te körfezi tıkayarak kelimenin tam anlamıyla bir meydan inşa etmeye karar verirler. İki yıl sonra, meydanda Tartini’nin heykeli açılır ve Venedik’teki benzer bir çan kulesiyle, Aziz Georgi Kilisesi’nin şapelinin hakim olduğu meydan, şekil ve oranların başarılı bir denge ile uyum içerisinde bulunduğu çok canlı bir alana dönüştürülür.

Ljubljana, Slovenya, Presernov trg, Mestni trg

Presernov trg, günümüzde bile var olan, 1646 yılında bir Fransisken manastırı yapıldığı ortaçağ kentinin girişinde bulunan sıradan bir yol kesişmesiydi. Ondokuzuncu yüzyılda, bu geçiş asfaltlanır ve bir şehir meydanı görünümü kazanır. Aynı yüzyılın sonunu radikal bir dönüşüm getiriyor çünkü, 1895 depremi sonrasında, eski evlerin yerine neoklasik konutlar inşa ediliyor, ardından Sezession. 1980 yılında Sloven mimarı Edvard Ravnikar, meydan kaldırımının günümüzdeki mevcut, onu özel kılan dairesel tasarımı oluşturur: arka planında granit mermer üstünde, rayları Makedon Prilep mermeriden yapılan bir güneş. Ljubljanica nehirin üzerinde yapılan üçlü köprüsü Tromostovje, katredalin yanındaki kale tepenin eteğinde bulunan Stritarjeva ulicayı,  şehirin eski meydanı ile birbirine bağlar. Şehir meydanı Mestni trg, 1751 yıllında yapılan bir çeşmeye hakimdir. İki meydan, sonradan yapılan değişimlere ayrı ayrı uğrayıp ve birlikte tasarlanmamış olsa da, beklenmedik ve oldukça plastik bir meydan kentsel topluluğu oluşturmaktadır.

Telč, Çek Cumhuriyeti, Náměstí Zachariáše z Hradce

1354 yılında, sık bir ormanın içinde, iki yolun geçtiği ve bazı suların hemen yakınında, Moravya, Bohemya ve Avusturya arasındaki sınırda kurulmuştu. Telč, Almanca Teltsch olarak bilinmektedir ve kuruluşundan iki yüzyıl sonra büyük bir yangına maruz kalma talihsizliğine sahiptir.  Eski planı takip edilerek, şehir hızla yeniden inşa edilmiştir ancak yapıları stil ve tekniklerinin gelişimindeki değişimlere uğramıştır. Gotik kale Rönesans tarzında yeniden inşa edilmiştir ve meydanda bulunan bazı evlerin mansart çatıları oluşur ve dış cepheleri değişir; bunlar daha sonra, 18. yüzyılda rokoko yada barok stilini alırlar. Fakat zemin katındaki Gotik tarzlı ortaçağ kemeri hiçbir değişime uğramaz. Kesintisizdir, meydandaki bütün evler onunla birleşiktir. İki kilise daha ve iki çeşme ile çevrili Aziz Joan Nepomuk’a adanan bir veba sütunu da inşa edilecektir. On sekizinci yüzyılın sonlarına doğru, zamanın akışı Telč’te aniden durur ve görkemli dönemi ile ekonomik gelişimi burada sona erer. Şehir, sanayileşmeden hiçbir şekilde etkilenmeden ve sosyalist binalar olmaksızın, halk masallarından oluşan bir kitaptan doğrudan koparılmış mucize bir şekilde günümüze ulaşmıştır. Şehir haritası neredeyse üçgen meydanı ile eşanlamlıdır, bir adım dışarı Bohemia tepelerinin sarımsı kolza alanlarına götürür.

Ştramberk, Çexiya Respublikası, Namesti

Bir çox digər kiçik, yol kənarında yerləşən məkanlar kimi bu yer də Çex dilində sadəcə Meydan, yəni Namesti adlanır. Ştramberk şəhəri bütün şəhərin öz meydanında sıxlaşdığı bir yerin başqa bir nümunəsidir. Perimetrini müəyyənləşdirən sıra evlərdən başqa, əlavə olaraq yalnız iki və ya üç küçə onun xəritəsini tamamlayır. Qalanın haqqında az şey bilinən qalıqlarından ibarət, yaxınlıqdakı meşəli bir təpə üzərində pərçimlənmiş Truba adlanan bir silindrik qüllə bu qəsəbəyə hakimlik edir. Buradakı hər şey meşələrdən meydandakı qalaya qədər bir nağılı xatırladır. Mədəni irsinə XVIII və XIX əsrlərdən qalma çox sayda taxta evlər də əlavə edilmişdir. Ştramberkin yerləşdiyi ərazi Karpat bölgəsi boyunca Transilvaniyadan və bəlkə də Bukovinadan ardıcıl bir neçə dalğada buraya köçən əhalinin adından ilhamlanaraq Valassko adlanır. Vlaxların dili illər keçdikcə itirilsə də və bu insanlar slavyanlaşsa da, yerli çex və alman sənətkarlarının burada adaptə etdikləri ənənəvi inşaat texnikaları kimi bəzi adətlər yaşamışdır. Taxta evlər Transilvaniya mənşəli Rumıniya taxta memarlığını açıq şəkildə biruzə edir. Bir neçə yerli qəsəbələr bu cür mərkəzlərə malik idi, ancaq taxtadan hazırlanmış evləri hazırda əsasən barok üslublu daş evlərlə əvəz olunub. Ştramberkdə böyük sayda vlax stilli taxta evlər vardır ki, indi də onlar bu cür adlandırılır və maraqlı bir memarlıq qoruğu yaratmaqdadır. Meydan həmçinin, qanunla yalnız burada hazırlana bilən “Ştramberk qulaqları” adlanan yerli tortlarının istehsalı ilə tanınır. Deyilənlərə görə, bu tortlara bu ad ona görə verilib ki, orta əsrlərdəki Ştramberk sakinləri düşünürdülər ki, hazırlanan tortlar tatar basqınları zamanı əsir götürülən tatar əsgərlərinin qulağını xatırladır.

[videnpro_vimeo id=’1468′]